Ukoliko imate dobar proizvod ili uslugu, budite sigurni da će neko pokušati da je kopira. Što je roba traženija, veće su šanse da se pojavi roba koja oponaša svojstva vaše. Naravno, laskajuće je dobiti potvrdu da radite nešto što valja, međutim, jednako je iritirajuće gledati kako neko koristi vaše iskustvo, znanje, uložen trud u istraživanje i razvoj da bi napravio sopstveni proizvod istih ili sličnih karakteristika.

Što se pre pomirite sa time da će podražavanja biti (i da će konkurencija biti nemilosrdna u tome), biće vam lakše da se izborite sa izazovima tog tipa.

Dobra stvar kod kopiranja – u smislu podražavanja, ne umnožavanja (Podražavanje ili imitacija je postupak kojim se potrošač dovodi u zabludu povodom nekog od stvojstva robe ili usluge, a koje svojstvo se odnosi na proizvođača te robe ili pružaoca usluge. Najčešći slučaj u praksi je podražavanje žiga, na primer oznaka SQMY tehničke oprema umesto SONY, ili Reabook umesto Reebok patika) jeste da ste i dalje korak ispred konkurencije – vaš proizvod se pojavio pre njihovog, plus posedujete znanje zašto ste ga oblikovali na način na koji jeste, te šta bi i kako trebalo unaprediti. Loše je ako verujete da će konkurencija sedeti skrštenih ruku.

Kako biste zaštitili svoj proizvod, potrebno je učiniti ga prepoznatljivim – logotipom – žigom, dizajnom samog proizvoda i/ili ambalaže, patentom ili na drugi način, i tu prepoznatljivost zaštititi, za šta je nadležan Zavod za intelektualnu svojinu R. Srbije. Više o tome šta se sve i na koji način može štititi pogledajte na web stranici Zavoda. Takođe, morate znati da zaštitu neće uživati žig (logotip) koji ne koristite, odnosno kojim ne označavate određen proizvod, ili ako taj proizvod više ne proizvodite.

Inspiraciju za kreativno stvaranje svako može tražiti gde želi, što takođe znači da vaša konkurencija može, primera radi, uposliti dizajnera koji će sve ilustracije sa vaše Facebook stranice prilagoditi njima . Međutim, ovo se prema važećim zakonima u Srbiji uređuje od slučaja do slučaja i može biti kažnjivo naročito kada se koristi i zaštićeni žig. Sama ilustracija, bez obzira na sadržaj koji je sličan, može uživati autorsko-pravnu zaštitu, ukoliko je originalna duhovna tvorevina čoveka izražena u određenoj formi. Takođe, treba imati na umu da se originalnost, kao i duhovnost neke tvorevine, određuje od slučaja do slučaja, kao i da je za utvrđivanje originalnosti nadležan sud.

Za razliku od prava na žig, čija pravna zaštita počinje da teče od momenta registracije žiga pred Zavodom, autorsko delo uživa autorsko-pravnu zaštitu od momenta njegovog nastanka, i nije ga potrebno nigde posebno registrovati.

Sporovi:

U sporovima o autorskim i srodnim pravima i zaštiti i upotrebi pronalazaka, industrijskog dizajna, modela, uzoraka, žigova, oznaka geografskog porekla, topografije integrisanih kola, odnosno topografije poluprovodničkih proizvoda i oplemenjivača biljnih sorti, nadležan je Viši sud, prema sedištu tuženog. Mapu Viših sudova u Srbiji možete pronaći na Portalu sudova Srbije.

Prilozi:

Za kraj, navodimo zakone koji uređuju ove oblasti, uz najkraće izvode koji se tiču teme:

Zakon o zaštiti konkurencije („Sl. glasnik RS“, br. 51/2009 i 95/2013)

Ovim zakonom uređuje se zaštita konkurencije na tržištu Republike Srbije, u cilju ekonomskog napretka i dobrobiti društva, a naročito koristi potrošača, kao i osnivanje, položaj, organizacija i ovlašćenja Komisije za zaštitu konkurencije (u daljem tekstu: Komisija). Odredbe ovog zakona primenjuju se na akte i radnje učinjene na teritoriji Republike Srbije, odnosno na akte i radnje učinjene van njene teritorije koji utiču ili bi mogli uticati na konkurenciju na teritoriji Republike Srbije. Odredbe ovog zakona primenjuju se na sva pravna i fizička lica koja neposredno ili posredno, stalno, povremeno ili jednokratno učestvuju u prometu robe, odnosno usluga, nezavisno od njihovog pravnog statusa, oblika svojine ili državljanstva, odnosno državne pripadnosti (učesnici na tržištu), i to na:

  1. domaća i strana privredna društva i preduzetnike;
  2. državne organe, organe teritorijalne autonomije i lokalne samouprave;
  3. druga fizička i pravna lica i oblike udruživanja učesnika na tržištu (sindikati, udruženja, sportske organizacije, ustanove, zadruge, nosioci prava intelektualne svojine i dr.);
  4. javna preduzeća, privredna društva, preduzetnike i druge učesnike na tržištu, koji obavljaju delatnosti od opšteg interesa, odnosno kojima je aktom nadležnog državnog organa dodeljen fiskalni monopol, osim ukoliko bi primena ovog zakona sprečila obavljanje tih delatnosti, odnosno obavljanje poverenih poslova.

Odredbe ovog zakona ne primenjuju se na radne odnose između poslodavaca i zaposlenih, kao ni na radne odnose uređene kolektivnim ugovorom između poslodavca i sindikalnih udruženja.

Zakon o radu („Sl. glasnik RS“, br. 24/2005, 61/2005, 54/2009, 32/2013 i 75/2014)

Ugovorom o radu mogu da se utvrde poslovi koje zaposleni ne može da radi u svoje ime i za svoj račun, kao i u ime i za račun drugog pravnog ili fizičkog lica, bez saglasnosti poslodavca kod koga je u radnom odnosu (klauzula zabrana konkurencije).

Zabrana konkurencije može da se utvrdi samo ako postoje uslovi da zaposleni radom kod poslodavca stekne nova, posebno važna tehnološka znanja, širok krug poslovnih partnera ili da dođe do saznanja važnih poslovnih informacija i tajni.

Opštim aktom i ugovorom o radu utvrđuje se i teritorijalno važenje zabrane konkurencije, u zavisnosti od vrste posla na koji se zabrana odnosi.

Ako zaposleni prekrši zabranu konkurencije, poslodavac ima pravo da od zaposlenog zahteva naknadu štete.

Ako se poslodavac Ygovorom o radu obaveže da će zaposlenom isplatiti novčanu naknadu u ugovorenoj visini, poslodavac i zaposleni mogu da ugovore i uslove zabrane konkurencije i po prestanku radnog odnosa, u roku koji ne može da bude duži od dve godine po prestanku radnog odnosa.

Zakon o autorskom i srodnim pravima („Sl. glasnik RS“, br. 104/2009, 99/2011 i 119/2012)

Ovim zakonom uređuju se prava autora književnih, naučnih, stručnih i umetničkih dela (u daljem tekstu: autorsko pravo), pravo interpretatora, pravo prvog izdavača slobodnog dela, prava proizvođača fonograma, videograma, emisija, baza podataka i pravo izdavača štampanih izdanja kao prava srodna autorskom pravu (srodna prava), način ostvarivanja autorskog i srodnih prava i sudska zaštita tih prava. Autor je fizičko lice koje je stvorilo autorsko delo. Autor dela je nosilac autorskog prava. Autor uživa moralna i imovinska prava u pogledu svog autorskog dela od trenutka nastanka autorskog dela. Pored autora nosilac autorskog prava može biti i lice koje nije autor, a koje je u skladu sa ovim zakonom steklo autorsko pravo.

Autorom se smatra lice čije su ime, pseudonim ili znak naznačeni na primercima dela ili navedeni prilikom objavljivanja dela, dok se ne dokaže drukčije.

Sadržinu autorskog prava čine moralna i imovinska prava autora

Moralna prava autora (neprenosiva prava)

  • Pravo paterniteta
  • Pravo na naznačenje imena
  • Pravo objavljivanja
  • Pravo na zaštitu integriteta dela
  • Pravo na suprotstavljanje nedostojnom iskorišćavanju dela

Imovinska prava autora (prenosiva prava)

Autor ima pravo na ekonomsko iskorišćavanje svog dela, kao i dela koje je nastalo preradom njegovog dela.

Za svako iskorišćavanje autorskog dela od strane drugog lica autoru pripada naknada ako ovim zakonom ili ugovorom nije drukčije određeno.

  • Pravo na umnožavanje
  • Pravo stavljanja primeraka dela u promet
  • Pravo davanja primeraka dela u zakup
  • Pravo izvođenja
  • Pravo predstavljanja
  • Pravo prenošenja izvođenja ili predstavljanja
  • Pravo emitovanja
  • Pravo reemitovanja
  • Pravo na javno saopštavanje, uključujući interaktivno činjenje dela dostupnim javnosti
  • Pravo na prilagođavanje, aranžiranje i drugu izmenu dela
  • Pravo javnog saopštavanja dela koje se emituje
  • Pravo javnog saopštavanja dela sa nosača zvuka ili slike

Dozvoljena je slobodna prerada objavljenog autorskog dela ako se radi o:

  • parodiji ili karikaturi, ako to ne stvara zabunu ili ne može dovesti do stvaranja zabune u pogledu izvora dela;
  • preradi dela za lične potrebe koja nije namenjena i nije dostupna javnosti;
  • preradi u vezi sa dozvoljenim korišćenjem dela, koja je prouzrokovana samom prirodom ili načinom tog korišćenja.

Zakon o žigovima („Sl. glasnik RS“, br. 104/2009 i 10/2013)

Ovim zakonom uređuju se način sticanja i zaštita prava na znak u prometu robe, odnosno usluga.

Žig je pravo kojim se štiti znak koji u prometu služi za razlikovanje robe, odnosno usluga jednog fizičkog ili pravnog lica od iste ili slične robe, odnosno usluga drugog fizičkog ili pravnog lica. Žigom u smislu ovog zakona, smatra se i žig koji je međunarodno registrovan za teritoriju Republike Srbije, na osnovu Madridskog aranžmana o međunarodnom registrovanju žigova (Madridski aranžman), odnosno Protokola uz Madridski aranžman o međunarodnom registrovanju žigova ( Madridski protokol). Žig može biti individualni, kolektivni ili žig garancije.

Žigom u smislu ovog zakona, ne smatraju se pečat, štambilj i službeni znak za obeležavanje dragocenih metala.

Žig se stiče upisom u Registar žigova, a važi od datuma podnošenja prijave.

Žig traje deset godina, računajući od datuma podnošenja prijave, s tim što se njegovo važenje, uz podnošenje zahteva i plaćanje odgovarajuće propisane takse, može produžavati neograničen broj puta.

Nosilac žiga dužan je da žig koristi.

Žigom se štiti znak koji se može grafički predstaviti pod uslovom da je podoban za razlikovanje u prometu robe, odnosno usluga jednog fizičkog ili pravnog lica od robe, odnosno usluga drugog fizičkog ili pravnog lica.

Znak se može sastojati od reči, slogana, slova, brojeva, slika, crteža, rasporeda boja, trodimenzionalnih oblika, kombinacija tih znakova, kao i od muzičkih fraza prikazanih notnim pismom i sl.

Nosilac žiga ima isključivo pravo da znak zaštićen žigom koristi za obeležavanje robe, odnosno usluga na koje se taj znak odnosi.

Nosilac žiga ima pravo da drugim licima zabrani da neovlašćeno koriste:

  1. znak koji koji je istovetan sa njegovim ranije zaštićenim znakom u odnosu na robe, odnosno usluge koje su istovetne robi, odnosno uslugama za koje je taj žig registrovan;
  2. znak koji je istovetan njegovom ranije zaštićenom znaku za sličnu vrstu robe, odnosno usluga ili sličan njegovom ranije zaštićenom znaku za istovetnu ili sličnu vrstu robe, odnosno usluga ako postoji verovatnoća da zbog te istovetnosti, odnosno sličnosti nastane zabuna u relevantnom delu javnosti, koja obuhvata i verovatnoću dovođenja u vezu tog znaka sa njegovim ranije zaštićenim znakom.

Nosilac žiga ima pravo da zabrani i sledeće:

  1. stavljanje zaštićenog znaka na robu, njeno pakovanje ili sredstva za obeležavanje robe (etikete, nalepnice, zatvarači za flaše i sl.);
  2. nuđenje robe, njeno stavljanje u promet ili njeno skladištenje u te svrhe, ili obavljanje usluga pod zaštićenim znakom;
  3. uvoz ili izvoz robe pod zaštićenim znakom;
  4. korišćenje zaštićenog znaka u poslovnoj dokumentaciji ili u reklami.

Prava ima i podnosilac prijave od datuma podnošenja prijave, kao i vlasnik znaka koji je poznat u Republici Srbiji u smislu člana 6bis Pariske konvencije o zaštiti industrijske svojine.

Nosilac žiga ne može zabraniti drugom licu da isti ili sličan znak koristi za obeležavanje robe, odnosno usluga druge vrste, osim ako je u pitanju čuveni žig.

Povredom prava smatra se svako neovlašćeno korišćenje zaštićenog znaka od strane bilo kog učesnika u prometu. Povredom prava smatra se i podražavanje zaštićenog, odnosno prijavljenog znaka, kao i dodavanje znaku reči „tip“, „način“, „po postupku“ i sl.

Foto: Horia Varlan

Poslednja izmena dana 25. novembra 2015. u 14:45


Sandra Simonović

Sandra Simonović je Web preduzetnica od 2011. godine – osnovala agenciju Šnajderaj, za krojenje društvenih mreža po meri, koju 2013. zbog proširenja posla preimenuje u agenciju za poslovno (web) savetovanje Marketing ITD. Predavač, govorila na nekoliko regionalnih konferencija, rado prenosi…… Saznaj više »

Žarko Ptiček

Žarko Ptiček je rođen u Beogradu 1977. godine. Završio Prvu beogradsku gimnaziju i Pravni fakultet Univerziteta Union, član je Statutarne komisije RNIDS. Od 2000. do 2003. godine na Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu bio administrator studentske računarske mreže sa zadacima…… Saznaj više »