Ako ste se bilo kad u životu bavili muzikom u obliku koji zahteva prisustvo bubnja (i bubnjara, nažalost), sva je prilika da ste se susreli sa imenom “Zildjian” (čita se Zilđan). Taj brend je apsolutni broj 1 u svetu perkusija, udaračkih instrumenata, preciznije u oblasti proizvodnje činela. Spisak imena koji koriste ili su koristili ove činele je svojevrsni “All stars” sastav bubnjara – počev od džez legendi kao što su Badi Rič, Džin Krupa, Roj Hejns ili Toni Vilijams, pa preko maltene svakog iole bitnog bubnjara u rokenrol svetu – njihovi korisnici su Ringo Star, Čarli Vots, Dejv Grol, Lars Urlih, Džindžer Bejker, Rodžer Tejlor (Kvin), Kit Mun ili Mič Mičel (bubnjar Džimija Hendriksa). Retki su brendovi koji toliko dominiraju jednim segmentom tržišta, a treba istaći činjenicu da je iz iste kompanije potekla i kompanija Sabian, koja se takođe smatra jednom od 4 najveća igrača na ovom tržištu. Međutim, tek kad zađete u istoriju ove kompanije shvatićete koliko je to zanimljiva priča.

Da li ste znali da je Zilđan jedna od najstarijih kompanija koje i dan danas posluju?

Začetak njihove istorije može se upratiti još s početka 17. veka (prva pominjanja datiraju još iz 1618.), a začetnik celog posla bio je Jermen Avedis Prvi, koji je po zanimanju bio ni manje ni više nego alhemičar! On je, tragajući za onim za čim svi alhemičari tragaju, a to je da od metala napravi zlato, došao do legura koje su izlivene u “tanjire” bile izuzetnih zvučnih karakteristika a koje su pritom bile izuzetno izdržljive i otporne na udarce. Neki od prvih korisnika njegovih činela bili su janjičari (kao i ostali rodovi tadašnje vojske Carstva), koji su njegove proizvode koristili kako u bitkama tako i prilikom raznih ceremonija. Avedis je na sebe skrenuo pažnju samog sultana Osmana Drugog, koji je Avedisa darivao sa 80 zlatnika i jermenskim prezimenom Zilđan gde “Zil” znači činela, “dj” – tvorac ili majstor a “ian” je jermenski nastavak za “potomka”, koji se i danas sreće u svim jermenskim prezimenima. Zilđan (u turskom originalu Zilciyan) bi tako značilo “sin proizvođača činela”.

Uskoro je majstor Avedis oformio svoju livnicu-radionicu za izradu činela van Istanbula a tajnu svojih legura je preneo na svog sina, čime je ustanovio još jednu tradiciju u porodici Zilđan. U narednih nekoliko generacija ovaj instrument je postao popularan i van granica Otomanskog carstva, pa su i zapadni kompozitori počeli da ga ubacuju u svoje kompozicije, a neki od njih su bili vrlo specifični u svojim zahtevima, tražeći da se nabavljaju isključivo Zilđan činele. Porodica Zilđan tokom XIX veka dobija i primamljive ponude da poslovanje nastavi u zemljama zapadne Evrope, ali tadašnji sultan izdaje naredbu da se porodici Zilđan pruži sve što je neophodno da nastave posao u sklopu Carstva, nakon što su došli u nepriliku posle serije požara u njihovim livnicama.

Sledeća faza u istoriji ove kompanije nastaje početkom dvadesetih godina XX veka. Biti Jermen u Istanbulu tih godina nije bilo nimalo prijatno (Jermenski pokret i genocid nad tim narodom), i tadašnja glava porodice Aram Zilđan prvo beži u Budimpeštu, a potom nagovara Avedisa Trećeg, koji je već otišao u SAD i bavio se proizvodnjom slatkiša, da nastavi porodični biznis. Uz pomoć Arama porodica Zilđan ulazi na u tom trenutku već najveće tržište muzičkih instrumenata (SAD) u idealnom momentu – početku ere džeza i big bendova. Uz pomoć nekih od najvećih imena tadašnje džez scene (Džin Krupa), Avedis uspeva da zadovolji i najizbirljivije bubnjare tog doba ručno praveći činele za svakog ponaosob. Godine 1964. Bitlsi se pojavljuju u SAD gde izazivaju pravu pomamu, kako među publikom tako i za samim Zilđan činelama.

Ubrzo nakon toga dolazi do još dve promene u viševekovnoj tradiciji. Avedis poziva unuku Kregi da im se pridruži u poslu, i razbija tradiciju da se posao prenosi samo muškim potomcima. Drugi događaj jeste porodična svađa koja je kulminirala nakon smrti Avedisa 1979. godine, a koja je izbila između Armanda (najstarijeg sina) i Roberta, mlađeg Armandovog brata, a koja je rezultirala odvajanjem Roberta i osnivanjem firme Sabian (koja takođe ima taj jermenski prizvuk ali je zapravo akronim imena Robertove dece SA-li, BI-l i AN-di). Da krv nije voda ubrzo se pokazalo jer su i Sabian činele postale veoma popularne ali ni blizu originalnih Zilđan.

Danas je na čelu kompanije Zilđan četrnaesta generacija naslednika Avedisa Prvog (a u posao su uvedeni i članovi petnaeste generacije). Glavna livnica se nalazi u Norvelu, državi Masačusets i već tri puta proširivana od 1973. kada je puštena u pogon, a priprema 400. godišnjice je uveliko u toku.

Prilično impresivan rezultat traganja za zlatom jednog alhemičara iz Konstantinopolja, zar ne?

Foto: Robert Bejil

Poslednja izmena dana 7. decembra 2015. u 22:42


Nemanja Paleksić

Nemanja Paleksić rođen je 1981. godine u Gračanici, SR BiH, bivša SFRJ. Gimnaziju završava u Bijeljini, dok je diplomu pravnika stekao na Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Studirao je i filozofiju, dok trenutno završava postdiplomske studije na Fakultetu političkih nauka……. Saznaj više »